İklim Değişikliği Kahve Üretimini Tehdit Ediyor: Sıcak Günler Çoğalıyor

Yeni yayımlanan bir analiz, iklim değişikliğinin dünyanın en büyük kahve üretim bölgelerinde kahve bitkilerine zarar verebilecek sıcak günlerin sayısını ciddi şekilde artırdığını ortaya koyuyor. Bu durum yalnızca kahve üretimini değil, aynı zamanda milyonlarca küçük ölçekli kahve çiftçisinin geçim kaynaklarını da tehdit ediyor.

Tarafsız politika araştırmalarıyla bilinen kar amacı gütmeyen kuruluş Climate Central tarafından yayımlanan rapora göre, incelenen 25 kahve üreticisi ülkenin tamamında sıcaklık stresinin görüldüğü gün sayısı arttı. Bu ülkeler, dünya kahve üretiminin yaklaşık %97’sini temsil ediyor.

30°C Üzerindeki Sıcaklıklar Kahve Bitkileri İçin Kritik

Araştırma, 2021–2025 yılları arasındaki sıcaklık verilerini inceleyerek maksimum sıcaklığın 30°C’yi aştığı günlere odaklandı. Bilimsel çalışmalara göre bu eşik:

• Arabica kahvesi için son derece zararlı,

• Robusta için ise verim açısından optimal olmayan bir sıcaklık seviyesi olarak kabul ediliyor.

Bu seviyedeki sıcaklıklar kahve bitkilerinde:

• Verim düşüşü

• Çekirdek kalitesinde bozulma

• Zararlılar ve hastalıklara karşı artan hassasiyet

gibi ciddi sorunlara yol açabiliyor.

Kahve Çiftçileri Etkileri Şimdiden Görmeye Başladı

Ethiopia’daki Oromia Coffee Farmers Cooperatives Union (OCFCU) Genel Müdürü Dejene Dadi, aşırı sıcakların etkisinin sahada şimdiden hissedildiğini belirtiyor:

“Ethiopia’daki kahve çiftçileri aşırı sıcakların etkisini şimdiden görüyor. Kahve arzını korumak için hükümetlerin iklim değişikliği konusunda harekete geçmesi gerekiyor. Aynı zamanda küçük ölçekli kahve çiftçilerine ve kooperatiflerine yatırım yapılmalı ki uyum sağlayacak çözümleri büyütebilelim.”

En Büyük Kahve Üreticilerinde Durum Daha Kritik

Dünyanın en büyük beş kahve üreticisi ülkesi:

• Brezilya

• Vietnam

• Kolombiya

• Etiyopya

• Endonezya

iklim değişikliği nedeniyle yılda ortalama 57 ek sıcak gün yaşıyor. Araştırmaya göre bu sıcak günler, iklim değişikliği olmasaydı meydana gelmeyecekti.

Bu beş ülke birlikte dünya kahve arzının yaklaşık %75’ini sağlıyor.

Ülkelere göre yıllık ortalama ek sıcak gün sayısı:

• Endonezya: 73 gün

• Brezilya: 70 gün

• Vietnam: 59 gün

• Kolombiya: 48 gün

• Etiyopya: 34 gün

Özellikle Brezilya’nın kahve üretiminin kalbi olan Minas Gerais bölgesinde yılda yaklaşık 67 ek sıcak gün kaydedildi.

Bazı Ülkelerde Artış Çok Daha Yüksek

Climate Central’ın verilerine göre incelenen 25 ülke genelinde ortalama 47 ek sıcak gün tespit edildi.

Ancak bazı ülkelerde artış çok daha dramatik:

• El Salvador: yaklaşık 99 gün

• Nikaragua: yaklaşık 77 gün

• Tayland: yaklaşık 75 gün

Bu durum özellikle Orta Amerika’daki kahve üretim bölgeleri için ciddi bir risk oluşturuyor.

Araştırmanın Metodolojisi

Climate Central araştırmasında ERA5 yeniden analiz sıcaklık verileri kullanıldı. Ardından bu veriler, karbon kirliliğinin olmadığı varsayımsal bir dünyada oluşacak sıcaklıkları tahmin eden Climate Shift Index (CSI) modeli ile karşılaştırıldı.

30°C sıcaklık eşiği ise şu akademik çalışmalara dayanıyor:

• Naik ve arkadaşları (2021)

• Cheserek & Gichimu (2012)

Bu çalışmalar, 30°C üzerindeki sıcaklıkların arabica kahve bitkileri için büyümeyi sınırlayıcı hatta ciddi derecede zararlı olduğunu ortaya koyuyor.

Kahve Piyasaları İklim Şoklarına Karşı Hassas

Son yıllarda kahve piyasaları, hava koşullarına bağlı üretim dalgalanmalarından ciddi şekilde etkileniyor. Artan sıcaklıkların yanında:

• yağış düzenlerindeki değişimler

• kuraklık

• zararlı böceklerin yayılması

gibi faktörler de üretim üzerinde baskı oluşturuyor.

Daha önce yapılan araştırmalar, iklim değişikliği nedeniyle mevcut kahve üretim alanlarının önemli bir bölümünün gelecekte kahve yetiştirmek için uygun olmayabileceğini de gösteriyor.

Kahve Tarımı Nasıl Uyum Sağlayabilir?

Raporda, kahve üretiminin geleceğini korumak için uygulanabilecek bazı adaptasyon stratejileri de öneriliyor:

• Gölge ağaçlarının artırılması

• Toprak sağlığının iyileştirilmesi

• Su kaynaklarının korunması

• Ormansızlaşmanın azaltılması

Güney Hindistan Coffee Company kurucularından Akshay Dashrath ise kahve bitkisinin çok hassas bir dengeye bağlı olduğunu vurguluyor:

“Kahve; gölge, nem ve serinleme süreleri arasında hassas bir dengeye ihtiyaç duyar. Sıcak dönemler uzadıkça ve toprak daha hızlı kurudukça bu denge giderek daralıyor. Bu yüzden toprak sağlığını güçlendiren ve iklime dayanıklı tarım yöntemlerine geçmek artık bir seçenek değil, bir zorunluluk.”

Kahvenin Geleceği Risk Altında

Uzmanlara göre iklim değişikliği yalnızca kahve üretim miktarını değil, aynı zamanda fincandaki kaliteyi de tehdit ediyor. Eğer gerekli önlemler alınmazsa, önümüzdeki yıllarda hem üreticiler hem de tüketiciler için kahve çok daha pahalı ve daha zor erişilebilir bir ürün haline gelebilir.

Ancak doğru adaptasyon stratejileri ve küçük ölçekli çiftçilere yapılacak yatırımlar sayesinde kahve üretiminin geleceği hâlâ korunabilir.