Etiyopya’dan Arabica Kahvesi İçin Kritik Araştırma

Tek Bir Faktör Değil, Birbiriyle Bağlantılı Değişkenler Belirleyici

Etiyopya’nın güneyinde yer alan Gedeo Zone’da yürütülen ve on yıla yayılan çiftlik verilerine dayanan yeni bir araştırma, Arabica kahvesinde kalite ve verimin tek bir değişkenle (örneğin rakım) açıklanamayacağını ortaya koyuyor. Bulgulara göre en güçlü kalite sinyalleri; toprak sağlığını etkileyen, birbiriyle ilişkili çok sayıda faktörün birleşiminden kaynaklanıyor ve bu etkiler mikro-bölgelere göre değişiklik gösteriyor.

Çalışma, gölgelik ağaç kullanımı gibi sürdürülebilir tarımda sıkça vurgulanan iyi uygulamaları doğrularken, farklı üretim alanları için “her yere uyan tek reçete” anlayışını da açıkça reddediyor.

İklim Baskısına Uyum Zorunluluğu

Araştırma, Arabica kahvesinin hassas iklim ve topoğrafik koşullara bağımlı olması nedeniyle, iklim değişikliğine uyum ve dayanıklılığın Etiyopyalı kahve üreticileri için artık kaçınılmaz olduğunu vurguluyor.

Araştırma ekibi, “İklim değişikliği ile yağış ve sıcaklık desenlerindeki dalgalanmalar Arabica kahve üretimini ciddi biçimde etkiliyor. Bu değişkenleri anlamak, Etiyopya kahve sektörünü iklim kaynaklı risklere karşı korumak için kritik” değerlendirmesinde bulunuyor.

10 Yıllık Veri, 18 Yerel Bölge

Çalışma, hasat sonrası süreçlerden ziyade çiftlik yönetimine odaklanıyor. Araştırmacılar, 2013–2022 yılları arasında tutulan çiftlik kayıtlarını; topoğrafya, iklim ve toprak verileriyle birleştirerek 18 kırsal kebelede (yerel idari alan) detaylı bir analiz yürüttü. Çiftçi görüşmeleri ve GIS (coğrafi bilgi sistemleri) araçları da analiz sürecine dahil edildi.

İstatistiksel analizler, çok sayıdaki değişkeni “üretimde gerçekten ne önemli?” sorusuna cevap verecek şekilde daralttı. Sonuçta 12 temel bileşen, veri setindeki toplam değişkenliğin %95,4’ünü açıklamayı başardı.

Toprak Sağlığı Ön Planda

Analizde en güçlü etkiyi yaratan tekil değişken, toprağın besin tutma kapasitesiyle doğrudan ilişkili olan katyon değişim kapasitesi oldu. Bunu sırasıyla evapotranspirasyon (buharlaşma–terleme) ve gölge ağaçları izledi.

Öne çıkan diğer değişkenler ise şunlar oldu:

• Azot miktarı

• Rakım

• Topraktaki kül içeriği

• Organik karbon

• Demir

• Toprak-su koruma uygulamaları

• NDVI (bitki örtüsü yoğunluğu göstergesi)

• Kahve varyetesi

• Kil oranı

Bu sonuçlar, kalite ve verimin yalnızca iklimle değil; toprak yapısı, bitki örtüsü ve çiftlik yönetimi kararlarıyla birlikte şekillendiğini net biçimde ortaya koyuyor.

Mikro-İklimlere Göre Beş Farklı Küme

Araştırma ekibi, belirlenen değişkenleri kullanarak Gedeo Bölgesi’ni beş ayrı üretim kümesine ayırdı. Böylece her mikro-bölge için daha hedefli öneriler geliştirildi.

• Wotiko (yüksek rakım kümesi):Soğuğa ve dona dayanıklı yüksek rakım Arabica varyeteleri, ışık yönetimi, kireçleme ve vermikompost uygulamaları öneriliyor.

• Dumerso (orta–yüksek rakım, zaman zaman su baskını görülen alan):Yükseltilmiş yataklar, drenaj yapıları, uyumlu gölge ağaçları, kompostlama sistemleri ve kahve alanlarında okaliptüs ile şeker kamışının azaltılması tavsiye ediliyor.

Bu yaklaşım, her bölgenin kendi ekolojik gerçeklerine göre ele alınması gerektiğini bir kez daha gösteriyor.

Etiyopya'da Üretici ve Politika Yapıcılar İçin Yol Haritası

Araştırma ekibine göre bu bulgular; çiftçiler, tarım planlamacıları ve politika yapıcılar için doğrudan uygulanabilir nitelikte. Mikro-iklim düzeyinde hangi faktörlerin üretimi etkilediğinin anlaşılması, hem verimi hem de fincan kalitesini artıracak özel stratejilerin geliştirilmesini mümkün kılıyor.

Çalışma, Dilla Üniversitesi tarafından fonlandı. Yazarlar — Tedla Getahun, Girma Mamo, Getahun Haile ve Gebremedehin Tesfaye — herhangi bir çıkar çatışması beyan etmedi.

Kısaca Ne Diyor?

Bu araştırma, Etiyopya kahvesinin geleceğinin rakımdan ibaret olmadığını, asıl anahtarın toprak sağlığı, gölgeleme ve mikro-bölgeye özel çiftlik yönetimi olduğunu güçlü biçimde ortaya koyuyor. İklim baskısının arttığı bir dünyada, kahvede sürdürülebilir kalite için yerel çözümler artık kaçınılmaz.